Ampleksus – godowy uścisk polskich płazów. Jak żaby się rozmnażają?
Ampleksus to łaciński termin na godowy uścisk, który występuje u żab, ropuch i некоторых salamander. Samce odruchowo ściskają samice, aby zapewnić jednoczesne zapłodnienie jaj i nasienia w wodzie – jest to bezwarunkowy odruch niezależny od woli samca. Uścisk trwa wiele godzin lub dni, może być ba...
Ampleksus to po łacinie dosłownie „uścisk”. U żab, ropuch i niektórych płazów ogoniastych (np. salamandry plamistej) ten termin oznacza uścisk godowy. To swoisty „szał miłosny”, kiedy samce żab mocno łapią samice w mocny uścisk, niezależnie od swojej woli. Ten dziwny zwyczaj ma zapewnić zapłodnienie jaj.Nie puszczę cię, choćbym chciałU płazów zapłodnienie zachodzi poza organizmem samicy. Aby do niego doszło, po złożeniu do wody jaj przez samicę, mniej więcej w tym samym czasie, samiec musi uwolnić też nasienie. Uścisk godowy zwiększa prawdopodobieństwo, że do zapłodnienia dojdzie i że to samiec, który „złapał” partnerkę zostanie ojcem.U żab i ropuch ampleksus jest odruchem bezwarunkowym – czyli niezależnym od woli samca. Uścisk jest bardzo silny, może trwać wiele godzin, a nawet dni i wyczerpać zarówno samicę, jak i samca. Ale uciskanie brzucha przez samca może też trochę pomóc samicy złożyć jaja. Całkiem często zdarza się, że w ten godowy szał żaby wpadają trójkami, a nawet całymi grupami. Obserwowano także ampleksus z…rybami oraz różnymi przedmiotami. Jak objąć żabę?Choć jest w nim element przypadkowości, najczęściej ampleksus polega na objęciu samicy przez samca pod pachami. Ale zdarza się, że samiec chwyta samicę w pachwinach. Dość oryginalny uścisk występuje u żab z rodziny Manteliidae na Madagaskarze: samiec łapie samicę za głowę.Godowa rywalizacja jest u żab bardzo silna, więc czasem samce próbują siłą zrzucić konkurenta z grzbietu samicy. Kiedy ampleksus się zakończy bywa, że przez jakiś czas jeszcze pilnują samicy. Dla samicy bywa to sytuacją niebezpieczną – zdarza się, że pod ciężarem kilkunastu rywalizujących samców zostaje zepchnięta pod wodę i tonie.Aby uścisk był skuteczny, samce niektórych gatunków wykształciły modzele godowe – narośla na przednich kończynach. Działają one jak „rzepy”, które wbijają się w śliską skórę samicy, uniemożliwiając jej wysunięcie się z objęć. Nie tylko żaby: ampleksus u innych zwierzątUścisk godowy jest strategią ewolucyjną wykorzystywaną przez wiele organizmów – od morskich stawonogów, przez skorupiaki, aż po płazy ogoniaste. U skrzypłoczy (Limulidae), nazywanych „żywymi skamieniałościami”, znacznie mniejsze od samic samce wykorzystują pierwszą parę odnóży krocznych, przekształconą w silne, haczykowate kleszcze. Mogą bardzo długo czekać w uścisku, aż samica wykopie w piasku dołek na jaja.U traszek samce wielu gatunków wykonują dodatkowe rytuały: wachlują ogonem, by skierować feromony w stronę nozdrzy samicy, lub pocierają jej pysk swoim podbródkiem. Choć z naszej perspektywy ten „uścisk bez wyjścia” może wydawać się brutalny, dla płazów ampleksus jest gwarancją przetrwania i sposobem na skuteczne przekazanie genów.Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.